Macht, Wellust en Zink

Het industriële landschap en de mythe van Moresnet

4 september t/m 12 december 2021

De grond waar wij op leven kent een grote rijkdom. De gemeenschappen en het landschap van Zuid-Limburg worden getekend door de minerale welvaart die onder onze voeten ligt. Eén zo’n rijkdom is zink. Het materiaal lijkt misschien dof en grijs, maar er schuilt een schitterende geschiedenis onder het oppervlak, vol ongekende invloeden en fantastische gebeurtenissen die doorwerken tot vandaag de dag.

Zink is een stille getuige van ontwikkelingen, die het licht schijnen op hoeveel invloed een individu kan hebben op de geschiedenis van een wereldstad, een grootindustrie, een keizerrijk. Het metaal is de spil geweest in staatkundige strubbelingen, grondpolitiek, de Europese eenwordingsambitie, de vroegste voorbeelden van product placement, de angst en hoop van een gemeenschap. Kortom: de tentoonstelling brengt een bijna mythische bundeling verhalen.

Bureau Europa heeft voor deze tentoonstelling samengewerkt met vele partners en instellingen in de Euregio. Afgewogen en gespiegeld toont de expo daarom niet alleen de eigenaardige verhalen uit het verleden, maar wordt er ook een hedendaagse blik op de grenzen, het materiaal en de industrie geworpen. 

De ambassadrice met het gouden haar Fanny Mosselman, dochter van de directeur van het grootste zinkbedrijf van Europa, Vieille Montagne, gebruikte haar connecties in het 19e-eeuwse Parijs met als resultaat het zinken dakenlandschap. Ze was een graag geziene gast in de salons en had de vriendschap en hartstochtelijke affaires met hooggeplaatste figuren. Zo beïnvloedde zij ook keizer Napoleon III, die de grootscheepse verbouwing van Parijs onder leiding van Baron Hausmann inzette. De bekende boulevards met de statige appartementenpaleizen werden onder zijn bewind gebouwd – compleet met zinken dak. Het zink was afkomstig uit de mijnen van Fanny’s vader, aan de voet van de Vaalserberg. 

Het vierde land aan het drielandenpunt Zink werd gezien als hét bouwmateriaal van de toekomst en het meeste zink was te winnen in de oeroude zinkmijnen bij het Belgische plaatsje Kelmis. De grond was er zo rijk, dat er grenskwesties begonnen te spelen tussen buurlanden die elkaar die rijkdom niet gunden. Als de grenzen van Europa opnieuw worden ingetekend na de laatste nederlaag van Napoleon bij Waterloo, wordt er een nieuw landje rondom de zinkmijn aan het drielandenpunt ingetekend: een diplomatieke noodoplossing. Het dwergstaatje Neutraal Moresnet ontwikkelde echter al gauw een heel eigen identiteit en een sterk verlangen om onafhankelijk te blijven, compleet met een eigen taal!

Het zinkviooltje Vandaag herinnert er in het stukje België tussen Luik en Kelmis nog maar weinig aan de eens zo vermaarde zinkindustrie. Neutraal Moresnet is niet meer, de mijnen zijn gesloten, de fabrieken verhuisd. Landschappen hebben zich kunnen herstellen, maar wel met een zinken nalatenschap: de bodem in de Euregio is met zware metalen vervuild. Funest voor veel planten, maar precies de juiste voedingsbodem voor een uniek bloemetje, het zinkviooltje. Nieuwe natuur is er zo ontstaan, maar tegelijk bestaat ook de angst dat de mijnbouw terugkeert en de hele geschiedenis zich zal herhalen. Wat betekent dat voor onze toekomst?

In de tentoonstelling Macht, Wellust en Zink komen historische documenten en moderne installaties samen om een gelaagd en compleet verhaal te vertellen. Met een scenografie van Dear Hunter en werken van fotografen Irmel Kamp en Filippo Ciriani, designuitgever Thomas Eyck en kunstenaars Ulrike Rehm en Beate Reinheimer (RaR).

Rondleidingen zullen worden gegeven op:

  • Zaterdag 18 september, 13.00 uur - 14.30 uur 
  • Zaterdag 2 oktober, 13.00 uur - 14.30 uur
  • Zaterdag 23 oktober, 13.00 uur - 14.30 uur
  • Zaterdag 27 november, 15.00 uur - 16.30 uur
  • Zondag 12 december, 13.00 uur - 14.30 uur

Aanmelden via info@bureau-europa.nl. 

COLOFON

Curator Remco Beckers | Supervisie Floor van Spaendonck | Scenografie Remy Kroese en Marlies Vermeulen (Dear Hunter) | Ruimtelijke vormgeving Dear Hunter, Joëlle Martin & Frida Stillman | Grafische vormgeving Janneke Janssen en Lyanne Polderman | Productie Ilona van den Brekel | Onderzoeksassistent Joachim Meeusen | Teksten Remco Beckers | Vertaling JLC Coburn | PR Yongbloed | Constructie Reinier van der Meer, Fran Hoebergen, Charlotte Koenen, Daniël de Jong, Emanuel Riksen | Video-edit Ron Ramaekers 

Met medewerking en bijdragen van Brouwers Zink | Filippo Ciriani | Stefan Cools | Einstein Telescope | Thomas Eyck | Gemeente Maastricht | IKOB, Eupen (B) | Irmel Kamp | Maison de la Métallurgie et de l’Industrie, Luik (B) | Museum Vieille Montagne, Kelmis (B) | Museum Zinkhütter Hof, Stolberg (D) | NedZink | Ulrike Rehm & Beate Reinheimer (RaR) | Rijksarchief te Eupen (B) | Rijksarchief te Luik (B) | De Zinkmeesters

Met dank aan Roger Baltus | Beeld & Geluid | John Brouwers | Tom Cremer | Fred Dijs | Arjen van Gerwen | Brenda Guesnet | Dionne Hendriks | Els Herrebout | Ernst Homburg | Dirk van de Leemput | Pascal Lefèbvre | Nikhef | Martine Oudenhoven | Agnes Paulissen | Fam. Pauquet | Arnaud Péters | Elena Marcos | Omayra Mingels | Joes Minis | Servé Minis| Joachim Moreau | Johannes Mussehl | Céline Ruess | Martijn Rumpen | Universala Esperanto Asocio | Very Contemporary | Jarno van Wely | Sebastian Wenzler | Roel van de Wetering

Bureau Europa wordt genereus ondersteund door de Gemeente Maastricht, de Provincie Limburg en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie.

Brouwers Zink, NedZink, en De Zinkmeesters hebben zeer gul bijgedragen aan deze tentoonstelling met materiaal, kennis en bewerking. 

Opening van Macht, Wellust en Zink op zaterdag 4 september (foto's: Moniek Wegdam)

Sfeerimpressie van Macht, Wellust en Zink (foto's: Willemijn Doelman)

Gerelateerde Publicaties