Gelukkige Grenslandschappen

Open oproep Stimuleringsfonds Creatieve Industrie

14 juni 2024

Bureau Europa organiseert een vakbijeenkomst voor architecten en ontwikkelaars om op verzoek van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie een nieuwe Open Oproep voor het voetlicht te brengen met een geografische invalshoek waarbij grenslandschappen het uitgangspunt vormen.

LET OP: IN DE NIEUWSBRIEF STAAT FOUTIEF 14 MEI VERMELD. DE JUISTE DATUM IS 14 JUNI.

Het Actieprogramma Ruimtelijk Ontwerp (ARO) is een initiatief van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie is een uitvoeringspartner om de transitieopgaven (zoals genoemd in de NOVI) op lokaal en regionaal niveau  te  stimuleren en te versterken met de inzet van ontwerpend onderzoek. Binnen dit programma zet het fonds open oproepen uit, in zes thematische programmalijnen.

Door ca. twaalf tot vijftien multidisciplinaire coalities (van ruimtelijk ontwerpers, overheden, private partijen, relevante organisaties, deskundigen en burgers) wordt verdiepend ontwerpend onderzoek verricht naar complexe ruimtelijke en maatschappelijke opgaven, altijd vanuit een integrale en ruimtelijke ontwerpbenadering.

Na de open oproepen Prachtige productielandschappen, Anders werken aan wonen, Bouwen vanuit de bodem, Wegen naar welzijn en Ruimte voor rechtvaardigheid, gaat in mei 2024 de zesde open oproep uit. Ditmaal met een geografische invalshoek: de nationale lands- en overzeese grenslandschappen vormen het uitgangspunt.

Gelukkige grenslandschappen

De tijd van Descartes is voorbij, de (interne) grenzen vervagen. Politiek Den Haag voelt voor veel inwoners van de grensregio’s verder weg dan ooit, voor de Nederlandse overzeese gebieden geldt dit al helemaal. Bovendien zijn de individuele landsgrenzen binnen de Europese Unie steeds minder van belang; veel beleid en wet- en regelgeving wordt al in Brussel bepaald, en geldt net zo goed in Nederland als onze buurlanden. Landsgrenzen zijn tweedimensionale bedachte constructen, de territoriale grenzen van dieren en natuur lopen en stromen er dwars doorheen, stikstof waait over en de wolf vindt gewoon zijn weg.

Zouden we de grensregio’s anders kunnen ontwerpen en de verbinding opzoeken, alsof de grenzen symbool staan voor een overgangsgebied, waar een verandering mogelijk is. Verandering vindt immers plaats in het ondertussen. Is het dus niet noodzakelijk de uitdagingen én de oplossingen juist te zoeken ín het grensgebied? Hoe zou het grenslandschap er uit zien als we ze kunnen herontwerpen? Op het schaalniveau waar die grensregio’s zich binnen bevinden heerst bovendien ook een soort beleidsvacuüm, niemand gaat er écht over, niemand is er écht verantwoordelijk voor, maar iedereen beweegt zich erin en heeft ermee te maken.  Interessante vraagstukken, maar ook lastige uitdagingen waar we ons toe moeten en kunnen verhouden in deze zesde open oproep. 

Grenzen zijn vaak door mensen bedachte scheidslijnen die verschillend kunnen worden beleefd: bestuurlijk, landschappelijk, ecologisch, maar ook praktisch. Ze zijn bepalend vanwege hun in- en uitsluitende werking; tegelijkertijd zijn ze minder scherp en pregnant op het moment dat het gebied eromheen als één wordt beschouwd. Hier wordt geleefd en gewerkt, is natuur en infrastructuur, en zijn uitdagingen en kansen die verder strekken dan de grens. Tegelijkertijd lijken overheidsscenario’s vaak abrupt te stoppen bij deze scheidslijnen. Hoe kan het overgangsgebied rondom de grens eruitzien als we de actuele en urgente opgaven die er zijn grensoverstijgend en in gezamenlijkheid benaderen? En welke rol spelen bestuurlijke grenzen dan nog? Voor ontwerpers ligt er een rol om het hoge abstractieniveau en de meervoudigheid van de grens voelbaar en inzichtelijk te maken.

Met de Open Oproep Over grenzen nodigt het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie (ruimtelijk) ontwerpers uit om, in samenwerking met relevante coalitiegenoten, ontwerpend onderzoek te doen naar urgente opgaven en uitdagingen in de Nederlandse grensgebieden. Het doel van deze open oproep is om vanuit gelijkwaardigheid en wederkerigheid op verschillende schaalniveaus te komen tot nieuwe, grensoverstijgende perspectieven die helpen de toekomst in deze gebieden vorm te geven.

Op donderdag 23 mei 2024 wordt de Open Oproep Over grenzen gepubliceerd. Op donderdag 6 juni 2024 delen verschillende experts een inspirerende visie en perspectieven over grenzen en grensgebieden om de thematiek van de open oproep te duiden en bespreken tijdens een online kick-off-bijeenkomst. Tijdens deze bijeenkomst is er ruimte voor gesprek en vragen.

Meer informatie over de open oproep en de online bijeenkomst van het Stimuleringsfonds vind u hier.

Op 14 juni van 10.00- 13.30 voeren we bij Bureau Europa een inhoudelijk gesprek met lunch, is er informatie over en ondersteuning aan partijen richting deelname aan de open oproep en ruimte voor ontmoeting tussen ontwerpers en relevante samenwerkingspartners (zo breed mogelijk).

Nader programma volgt; aanmelden kan al wel via info@bureau-europa.nl o.v.v. 'gelukkige grenslandschappen'.